काठमाडौं । दुुग्ध उत्पादक किसानले समयमा दूध बिक्री गरेको रकम पाउन सकेका छैनन् । दूध उत्पादनको लागत मूूल्य बढ्दै गएको र समयमा दूध बिक्री गरेको रकम पाउन नसक्दा व्यवसाय सञ्चालन गर्न कठिन भएको किसानको गुनासो छ । काभ्रेका किसान रामप्रसाद सापकोटाले दुुई महिनादेखिको रकम नपाउँदा पशुुलाई दाना खरिद गर्न कठिन भएको बताए ।
“घरखर्चदेखि बच्चाबच्ची पढाउने दूध बचेको पैसाले हो,समयमा रकम नपाउँदा व्यवहार चलाउन धेरै नै समस्या भएको छ,” उनले भने । दूध बिक्री गरेको एक लाख ५० हजार रुपियाँ पाउन बाँकी रहेको उनले जानकारी दिए । केन्द्रीय दुुग्ध उत्पादक सहकारी सङ्घका अध्यक्ष अमर कुुँवरले मुलुकभर दुुग्ध विकास संस्थानबाट दुुई महिनाको ४० करोड रुपियाँ र निजी डेरी उद्योगबाट तीन महिनाको रकम पाउन बाँकी रहेको उनले जानकारी दिए ।
“बजारमा चोकर दाना र परालको मूूल्य बढेको छ, पशुुआहारको मूूल्य बढ्दा किसानको लागत बढेको र समयमा दूध बिक्री गरेको रकम नपाउँदा किसान व्यवसायबाट पलायन हुुने अवस्था आइसकेको छ,” उनले भने । डीडीसीले दूध खरिद गरेबापत किसानको ४० करोड रुपियाँ भुुक्तानी गर्न बाँकी रहेको जनाएको छ ।
डीडीसीले पुुस महिनासम्मको किसानलाई दूधको रकम भुक्तानी गरेको तर माघ र फागुुन महिनाको भुुक्तानी गर्न बाँकी रहेको जनाएको छ । इन्धनको मूूल्य वृद्धिसँगै ढुवानी भाडा बढेकाले किसानको लागत मूूल्य नै उच्च भएको र दूध बिक्री गरेको रकम समयमा पाउन नसक्दा पशुुलाई आहार खुवाउन नसक्दा दूधको उत्पादन घट्दै गएको किसानको गुनासो छ । किसानले दूध बिक्री गरेको रकम १५÷१५ दिनमा दिनुुपर्ने भए पनि पछिल्लो समय दुुई महिनादेखि भुक्तानी रोकिएको उहाँको भनाइ छ । दूधको मूूल्य बढेर प्रतिलिटर ६५ रुपियाँ पुुगेको छ । बढेको मूूल्य गत चैत १ देखि लागू भएको छ । किसानले प्रतिलिटर दूधमा ६५ रुपियाँ पाउने गर्छन् ।
कारोबार घट्दा भुक्तानीमा समस्याडीडीसीका महाप्रबन्धक सञ्जीव झाले बजार मागअनुसार पर्याप्त दूध नहुुँदा कारोबारमा कमी आई समयमा किसानको रकम भुुक्तानी गर्न नसकिएको स्वीकार गर्नुभयो । बजारमा दूधको अभाव हुुँदा दूध मात्र बिक्री गरिएको र घिउ र बटर बिक्री गर्न नसकेको उनले जानकारी दिए ।
“सामान्य अवस्थामा दैनिक एक लाख ५० हजार लिटर दूध सङ्कलन गर्ने गरिएको थियो, अहिले ९५ हजारदेखि एक लाख लिटर सङ्कलन हुुन्छ,” उनले भने । हाल दैनिक ५० देखि ६० हजार लिटर दूध अपुुग रहेको उहाँले जानकारी दिए । भदौ र चैतसम्म दूध उत्पादन हुुने सिजन भए पनि बजारमा अभाव रहेको डीडीसीले जनाएको छ ।
बजार मागअनुसार दूध उपलब्ध नहुुँदा मुुस्किलले दूध वितरण गरिएको तर घिउ र बटर बिक्री गर्न नकिएको डीडीसीले जनाएको छ । दूध अभावले गर्दा प्रशोधन केन्द्र पूर्ण रूपमा सञ्चालन हुुन नसकेको डीडीसीले जनाएको छ । कोभिड–१९ का बेला बिक्री नभएर खेर गएपछि उत्पादन घटेकाले अहिले दूधको अभाव हुन थालेको हो ।
उत्पादनमा कमी आउनुका साथै ग्रामीण क्षेत्रमा उत्पादन भएको दूध उच्च माग भएको सहरसम्म ल्याउन नसक्दा अभाव देखिएको हो । डीडीसीले विभिन्न ४६ जिल्लामा उत्पादन भएको दूध खरिद गरी बजारमा बिक्री गर्ने गर्छ ।
