काठमाडौं । वाणिज्य बैंकमध्ये प्रभावशाली मानिएका दुई वाणिज्य बैंकहरुबीच आज मर्जरसम्बन्धी औपचारिक सम्झौता हुँदैछ । अपराह्न ३ बजे काठमाडौंको ठमेलस्थित अलफ्ट होटलमा मर्जरसम्बन्धी प्रारम्भिक समझदारीपत्रमा हस्ताक्षर गर्ने कार्यक्रम रहेको नेपाल इन्भेष्टमेन्ट बैंकका अध्यक्ष पृथ्वीवहादुर पााडेले बताए । ‘आज ३ बजेपछि सम्झौता गर्ने तयारी भएको छ,’ उनले भने ‘ एकीकृत कारोबार भने कहिले हुन्छ, त्यो अहिले भन्न सक्ने अवस्था छैन । जतिसक्दो छिटो हामी एकीकृत कारोबारमा जान्छौं ।’
राष्ट्र बैंकले ठूला बैंकहरुको मर्जरका लागि नीति लिएको करिब २ वर्षपछि यी बैंकहरुबीच मर्जर हुन लागेको हो । यसअघि ग्लोबल आईएमई र जनता बैंकले एउटा मर्जर प्रक्रिया पूरा गरिसकेका छन् ।
लामो छलफलपछि यी बैंकहरुले मर्जरसम्बन्धी विषयवस्तुबारे सम्झौतामा पुगेका हुन् । दुवै बैंकको अस्थित्व कायम हुनेगरी मर्जरमा जान दुई बैंकहरु तयार भएका हुन् ।
नयाँ बैंकमा अध्यक्षसहित ४ सञ्चालक इन्भेष्टमेन्ट बैंकबाट हिमालयन बैंकबाट ३ सञ्चालक रहने, प्रमुख कार्यकारी अधिकृत हिमालयन बैंकबाट रहने, स्वाप रेसियो बराबर रहने खालको समझादारी भइसकेको छ । सम्झौताअघि नै व्यापक छलफल भइसकेकोले मर्जरले औपचारिकता पाउन समेत धेरै समय नलाग्ने देखिन्छ ।
वाणिज्य बैंकबीचको छैटौं मर्जर
वित्तीय प्रणालीकै लागि महत्वपूर्ण मानिएका यी दुई बैंकबीचको मर्जर नौलो भने होइन । नेपाली बैंकिङ इतिहासमा अहिलेसम्म ५ वटा वाणिज्य बैंकहरु मर्जर प्रक्रियाबाट विलय भइसकेका छन् । त्यसले वाणिज्य बैंकहरुमध्येको यो छैटौं मर्जर हो ।
नेपालको इतिहासमा वाणिज्य बैंकमध्ये सबैभन्दा पहिलो मर्जर एनआईशी बैंक र बैंक अफ एशियाबीच भएको थियो । ती दुई बैंक मिलेर एनआईशी एशिया बैंक बनेको थियो ।
दोस्रो मर्जर ग्लोबल ग्लोबल बैंक र कमर्ज एण्ड ट्रष्ट बैंकबीच भएको थियो । सो बैंक मर्जरपछि ग्लोबल आईएमई बैंक बनेको थियो । कमर्ज एण्ड ट्रष्ट बैंकले त्यतिबेला आफ्नो अस्थित्व गुमाएको थियो ।
तेस्रो मर्जर ग्राण्ड बैंक र प्रभु बैंकबीच भएको थियो । तात्कालिन किष्ट बैंक र प्रभु फाइनान्स गाभिएर बनेको प्रभु बैंकमा ग्राण्ड बैंक विलय भएको थियो । खराब कर्जाका कारण संकटग्रस्त अवस्थामा पुगेको सो बैंक कुनै बैंकमा विलय हुनैपर्ने अवस्थाबीच प्रभुसँग मर्जर भएको हो ।
चौथो मर्जर बैंक अफ काठमाण्डू र तात्कालिन लुम्बिनी बैंकबीच भएको थियो । सो बैंकहरु मर्ज भएर बैंक अफ काठमाण्डू लुम्बिनी बने पनि पछि फेरि नाम परिवर्तन गरेर बैंक अफ काठमाण्डू नै बनाइएको थियो ।
पाँचौं मर्जर मर्जर ग्लोबल आईएमई र जनता बैंकबीच भएको थियो । दुई बैंकबीच २०७६ असारमा मर्जर सम्झौता भई मंसिरदेखि एकीकृत कारोबार भएको हो ।
तर, यी बैंकबीचको मर्जरले वाणिज्य बैंकहरुको मर्जरको लहर लहर ल्याउनसक्ने सम्भावना रहेकोले यो मर्जरलाई महत्वपूर्ण मानिएको हो ।
मर्जरपछि पनि प्रतिस्पर्धा ‘नेक टू नेक’
अहिलेको अनौपचारिक सहमति अनुसार दुई बैंकबीचको मर्जरपछि बैंकको चुक्ता पुँजी करिब २७ अर्ब रुपैयाँ पुग्नेछ । यो चालु आर्थिक वर्षको पुँजीमा आधारित रकम हो । अर्को वर्ष सम्बन्धित बैंकले दिने बोनसले यो पुँजी अझै बढाउनेछ ।
चैत मसान्तको वित्तीय विवरणका आधारमा दुई बैंकबीचको कुल पुँजी ४७ अर्ब २४ करोड छ । निक्षेप २ खर्ब ७५ अर्ब, कर्जा लगानी २ खर्ब ५९ अर्ब तथा कुल सम्पत्ति ३७ खर्ब ५० अर्ब रुपैयाँ रहेको देखिन्छ । दुई बैंकको अवस्था हेर्दा मर्जरपछि पनि यी सूचकहरुमा बैंक पहिलो नम्बरमै रहनेछ ।
तर, दुई बैंक मर्ज भएपछि पनि बैंकले वित्तीय प्रणालीमा आफ्नो वर्चश्व कायम राख्न निकै कसरत गर्नुपर्ने अवस्था छ । मर्जरपछि बैंक आकारको हिसाबले अधिकांश सूचकमा अगाडि हुनेछ । तर, प्रतिस्पर्धी बैंकहरुले त्यो आकारसँग प्रतिस्पर्धा गर्न अहिले नै तयार भइसकेका छन् ।
मर्जरपछि बैंकको निक्षेप ३ खर्ब पुग्नेछ, जबकी अहिले नै एनआईशी एशिया बैंकको निक्षेप २ खर्ब ७५ अर्ब पुगिसकेको छ । त्यस्तै दुई बैंकको कर्जा लगानी २८८ अर्ब हुँदा अहिले पहिलो नम्बरमा रहेको एनआईशी एशियाकै कर्जा लगानी २ अर्ब ५९ अर्ब रुपैयाँ पुगिसकेको छ ।
एकीकरणपछि बन्ने बैंकसँग इक्विटीका आधारमा नेपाल बैंकले प्रतिस्पर्धा गर्नेछ । चुक्ता पुँजीका आधारमा ग्लोबल आईएमई बैंक प्रतिस्पर्धी रहनेछ । नाफाको आधारमा नबिल बैंकले प्रतिस्पर्धा गर्नेछ ।
उता, मर्जरपछि पनि बैंकले गुणात्मक सुधारमा धेरै ध्यान दिनु पर्नेछ । मर्जरबाट सिनर्जी प्राप्त नभई त्यस्तो सुधार सम्भव हुँदैछ । अहिलेको सहमति अनुसार हाल इन्भेष्टमेन्ट बैंकमा काम गर्ने कर्मचारीहरुको सेवा सुविधा मर्जरपछि बढ्नेछ । यसले एकीकृत बैंकको सञ्चालन खर्च बढाउनेछ । सुविधा बढे अनुसार उत्पादकत्व प्राप्त गर्न सकेमात्रै बैंक गुणात्मक रुपमा एक नम्बरको बन्नेछ । तर, दुई संस्थाबीचको मर्जरले समस्या ल्याउनसक्ने सम्भावना पनि उत्तिकै छ ।
शाखाको हिसाबले मर्जरपछिको बैंक अझै कमजोर रहनेछ । अहिले दुवैं बैंकको शाखा संख्या १०० भन्दा कम छ । मर्जरपछि यो संख्या १ सय ६७ पुग्नेछ । जबकी सबैभन्दा बढी शाखा हुने बैंकसँग अहिले २ सय ५५ वटा शाखा छ । वित्तीय पहुँच बढाउने सवालमा पनि बैंकले अझै कसरत गर्नुपर्ने अवस्था छ ।
हेर्नुहोस्, चैत मसान्तमा नेपाल इन्भेष्टमेन्ट बैंक र हिमालयन बैंकको वित्तीय अवस्थ, दुइ बैंकको एकीकृत सूचक र प्रतिस्पर्धी बैंकको अवस्था ।
सूचकहरु | इन्भेष्टमेन्ट बैंक | हिमालयन बैंक | हिमालयन र इन्भेष्टमेन्ट बैंक | प्रतिस्पर्धी बैंकको अवस्था | प्रतिस्पर्धी बैंक |
निक्षेप संकलन (अर्ब) | १६५.९७ | १३२.२४ | २९८.२१ | २७५.३२ | एनआईशी |
कर्जा लगानी (अर्ब) | १६०.९८ | १२७.१४ | २८८.१२ | २५९.२१ | एनआईशी |
कुल सम्पत्ति (अर्ब) | २१०२.७९ | १६४७.८९ | ३७५०.६८ | २३०३.६० | एनआईशी |
कुल इक्विटी (अर्ब) | २९.५५ | १७.६९ | ४७.२४ | ३१.९९ | नेपाल बैंक |
चुक्ता पुँजी (अर्ब) | १६.२६ | १०.६८ | २६.९४ | २१.६३ | ग्लोबल |
रिजर्भ (अर्ब) | १२.९५ | ६.१९ | १९.१४ | १६.८४ | नेपाल बैंक |
ब्याज आम्दानी (अर्ब) | १०.४७ | ७.६५ | १८.१२ | १६.७५ | एनआईशी |
ब्याज खर्च (अर्ब) | ६.१७ | ४.९४ | ११.११ | १०.१६ | एनआईशी |
खुद ब्याज आम्दानी (अर्ब) | ४.३० | २.७१ | ७.०१ | ६.८७ | ग्लोबल |
शुल्क आम्दानी (करोड) | ७६.५४ | ४९.७६ | १२६.३० | १२७.४२ | एनआईशी |
व्यापारमूलक आम्दानी (करोड) | ८७.१९ | ७६.५० | १६३.६८ | ८७.१९ | इन्भेष्टमेन्ट |
अन्य सञ्चालन आम्दानी (करोड) | ५९.९० | ७.२५ | ६७.१५ | १०५.५१ | नबिल |
कुल सञ्चालन आम्दानी (अर्ब) | ८.०८ | ६.४२ | १४.५० | १०.२३ | ग्लोबल |
कर्मचारी खर्च (बोनससहित) (करोड) | १२१.५४ | ११७.१० | २३८.६४ | २३७.५० | ग्लोबल |
कर्मचारी खर्च (करोडमा) | ७६.३४ | ९६.६३ | १७२.९७ | २०२.८६ | कृषि विकास |
करपछिको खुद नाफा (अर्बमा) | २.८४ | १.२८ | ४.१३ | ३.६८ | नबिल |
वितरणयोग्य नाफा (अर्बमा) | १.३८ | ०.८५ | २.२३ | ३.८० | नबिल |
शाखा संख्या | ८६ | ७० | २५५ | एनआईशी | |
नेटवर्थ (अर्बमा) | ३०.३५ | १८.३६ | ४८.७१ | ३२.२१ | ग्लोबल |
रिटर्न अन इक्विटी (प्रतिशत) | १४.७८ | १३.१० | – | २३.२६ | एनआईशी |
