काठमाडौं । ध्यान, साधना र पूजा–पाठका लागि विशेष महत्त्व राख्ने बौद्ध धार्मिक माला ‘बोधिचित्त’ नेपालबाट विश्वभर निर्यात भइरहे पनि यसको आधिकारिक विवरण पहिलोपटक सार्वजनिक भएको छ । आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा नेपाल सरकारको भन्सार विभागले ६७४ किलो बोधिचित्त माला निर्यात भएको तथ्यांक समावेश गरेको छ ।
यस निर्यातबाट राज्यले जम्मा ३ लाख ६६ हजार रुपैयाँ राजस्व आर्जन गरेको विभागले जनाएको छ । यति लामो समयसम्म विश्वभरि चर्चित नेपाली बोधिचित्त माला निर्यात भइरहे पनि सरकारी विवरणमै पहिलोपटक यो वस्तु समावेश हुनु आफैंमा चकित पार्ने तथ्य हो ।
विशेषगरी चीन, जापान, कोरिया, भुटान, ताइवान लगायतका देशहरूमा बोधिचित्त माला अत्यन्तै लोकप्रिय छ । तान्त्रिक अभ्यास, पूजा र ध्यानका लागि यो माला धार्मिक महत्त्वसहित अत्यन्तै मूल्यवान् मानिन्छ । कतिपय दानाको बनावट, परिपक्वता र दुर्लभताका आधारमा एउटा मालाको मूल्य करोडसम्म पुग्ने उदाहरण चीनको बजारमा फेला परेका छन् ।
तर नेपालको भन्सार तथ्यांकले देखाएको मूल्य भने निकै कम देखिन्छ, जसले दुईवटा गम्भीर प्रश्न उठाउँछ—के कम गुणस्तरका मालाहरू मात्र औपचारिक रूपमा निर्यात भए ? वा अझै पनि बोधिचित्तको ठूलो परिमाणमा गैरआधिकारिक र तथ्यांकबाहिर व्यापार भइरहेको छ ?
नेपालको हिमाली भेग तथा केही मध्यपहाडी क्षेत्रका वनजंगलमा पाउने बोधिचित्त दाना राष्ट्रिय सम्पदा सरह मानिने वस्तु हो, जुन सधैं पर्यावरणीय सन्तुलन, जैविक विविधता र सांस्कृतिक पहिचानसँग गाँसिएको छ । तर सरकारी नियन्त्रणबिना हुने निर्यातले यस्ता बहुमूल्य सम्पदाको संरक्षणमा गम्भीर प्रश्न खडा गरिदिएको छ ।
अब भने, भन्सार विभागको यो विवरणले राज्यका सम्बन्धित निकायहरूलाई यस व्यवसायको नियमन, दिगो व्यवस्थापन र पारदर्शिता कायम गर्न स्पष्ट सन्देश दिएको छ । नेपालको निर्यात सूचीमा विश्वकै सर्वाधिक महंगो माला ठानिने वस्तु अब औपचारिक रूपमा समेटिएको छ, तर अबको चुनौती यसको सही मूल्यांकन, ट्रेसिङ र संरक्षणमा राज्यको सक्रियता देखाउने हो ।
|
विश्वकै महंगो माला विशेष किसिमका बोधिचित्त माला दानाको बनावट, परिपक्वता, आकार, र धार्मिक महत्त्वका आधारमा मूल्य निर्धारण हुने गर्छ । चीनको बजारमा एकमात्र माला १ करोड रुपैयाँभन्दा बढी मूल्यमा बिक्री भएको उदाहरणहरू पनि भेटिन्छन् । तर यसपटक समेटिएको भन्सार विवरण अनुसार कुल निर्यात मूल्य तुलनात्मक रूपमा निकै कम देखिएको छ, जसले या त कम गुणस्तरका मालाहरू मात्रै निर्यात भएको संकेत गर्छ, या फेरि अझै पनि ठूलो परिमाणमा अनौपचारिक वा तथ्यांकबाहिरको व्यापार भइरहेछ भन्ने देखाउँछ । |
