काठमाडौं । नेपालले भदौ महिनामा ५ अर्ब ९ करोड २४ लाख रुपैयाँभन्दा बढीको विद्युत् विदेश निर्यात गरेको छ । नेपाल विद्युत् प्राधिकरणको प्रणाली सञ्चालन विभाग (भार प्रेषण केन्द्र–एलडीसी), स्युचाटारको तथ्यांकअनुसार भदौमा ५६ करोड ५६ लाख ६ हजार ४४३ युनिट विद्युत् निर्यात भएको हो ।
भदौमा भएको विद्युत् कारोबारबाट नेपालले कुल ५ अर्ब ९ करोड २४ लाख ६१ हजार २८२ रुपैयाँ आम्दानी गरेको छ । प्राधिकरणका अनुसार भारत र बंगलादेशतर्फ द्विपक्षीय सम्झौता तथा विद्युत् बजार (एक्सचेन्ज मार्केट) गरी दुई माध्यमबाट विद्युत् बिक्री गरिएको हो ।
द्विपक्षीय सम्झौताअन्तर्गत भारतका हरियाणा र बिहार राज्यसँगै बंगलादेशतर्फ विद्युत् बिक्री गरिएको थियो । यस माध्यमबाट मात्रै ४२ करोड १६ लाख २१ हजार २८८ युनिट विद्युत् निर्यात भएको छ । त्यसबाट ३ अर्ब ६४ करोड २५ लाख २८ हजार २९९ रुपैयाँ बराबरको कारोबार भएको प्राधिकरणको विवरणमा उल्लेख छ ।
त्यस्तै, एक्सचेन्ज मार्केटमार्फत १४ करोड ३९ लाख ८५ हजार १५५ युनिट विद्युत् बिक्री भएको छ । यसबाट १ अर्ब ४४ करोड ९९ लाख ३२ हजार ९८३ रुपैयाँ बराबरको कारोबार भएको छ ।
यसअनुसार भदौमा भएको कुल विद्युत् निर्यातमध्ये द्विपक्षीय सम्झौताबाट भएको निर्यातको मात्रा एक्सचेन्ज मार्केटको तुलनामा करिब तीन गुणा बढी छ । रकमका हिसाबले पनि द्विपक्षीय सम्झौताबाट भएको कारोबारको हिस्सा ठूलो रहेको छ ।
बाढीपछि बंगलादेशतर्फको निर्यात रोकियो
भदौमा विद्युत् निर्यातबाट ५ अर्बभन्दा बढीको कारोबार भए पनि महिनाको पछिल्लो समयमा आएको भोटेकोशी बाढीले बंगलादेशसँगको विद्युत् व्यापार प्रभावित भएको छ ।
प्राधिकरणका अनुसार भोटेकोशीमा आएको बाढीबाट चिलिमे तथा त्रिशूली जलविद्युत् केन्द्रका संरचनामा क्षति पुगेपछि बंगलादेशतर्फको विद्युत् निर्यात हाल रोकिएको छ । नेपालले भारतीय प्रसारण सञ्जाल प्रयोग गरी बंगलादेशमा विद्युत् निर्यात गर्दै आएको थियो ।
बाढीका कारण चिलिमे र त्रिशूली क्षेत्रका संरचनामा क्षति पुगेपछि त्यहाँबाट बंगलादेशतर्फ पठाइँदै आएको विद्युत् आपूर्ति प्रभावित भएको हो । यद्यपि, अन्य जलविद्युत् आयोजनाबाट बंगलादेशतर्फ विद्युत् निर्यात पुनः सुरु गर्न आवश्यक स्वीकृतिका लागि भारतीय पक्षसँग अनुरोध गरिएको प्राधिकरणले जनाएको छ ।
प्रसारण पूर्वाधारमा क्षतिले थप चुनौती
भोटेकोशी बाढीले उत्पादन आयोजनाका संरचनामा मात्र नभई त्रिशूली करिडोरको प्रसारण पूर्वाधारमा समेत क्षति पुर्याएको छ । २२० केभी त्रिशूली–३ ‘बी’ हब सबस्टेसनमा क्षति पुगेपछि प्रत्यक्ष रूपमा प्रभावित नभएका केही आयोजनाबाट उत्पादित विद्युत्समेत राष्ट्रिय प्रणालीमा जोड्न कठिनाइ भएको छ ।
यस घटनाले विद्युत् निर्यातका लागि उत्पादन क्षमता मात्र पर्याप्त नहुने देखाएको छ । उत्पादन केन्द्रदेखि सीमासम्मको भरपर्दो प्रसारण संरचना तथा सम्बन्धित मुलुकबाट प्राप्त हुने निर्यात स्वीकृति पनि उत्तिकै आवश्यक हुन्छ ।
भदौमा ५६ करोड ५६ लाख युनिटभन्दा बढी विद्युत् विदेश बिक्री गरेर ५ अर्ब ९ करोड रुपैयाँभन्दा बढीको कारोबार गरेको नेपालका लागि बाढीबाट भएको क्षतिले उत्पादन, प्रसारण र अन्तर्राष्ट्रिय विद्युत् व्यापारबीचको परस्पर निर्भरता पनि देखाएको छ ।
प्राधिकरणले अन्य आयोजनाबाट बंगलादेशतर्फको विद्युत् निर्यात पुनः सञ्चालनका लागि आवश्यक प्रक्रिया अघि बढाइरहेको जनाएको छ ।
